İnsülin direnci ne zaman ortaya çıkar, hangi değerler?

İnsülin direnci, vücut hücrelerinin insülin hormonuna karşı duyarlılığının azalması durumudur. Bu durumda pankreas, hücrelere glikozun girmesini sağlamak için daha fazla insülin üretir. Zamanla bu durum tip 2 diyabet, obezite ve kardiyovasküler hastalıklar gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. İnsülin direnci genellikle yaşam tarzı faktörleri, genetik yatkınlık ve çevresel etkilerle ilişkilidir.

İnsülin direnci, genellikle yavaş yavaş gelişen bir durumdur ve belirli risk faktörleri varlığında ortaya çıkma olasılığı artar. Başlıca ortaya çıkma zamanları ve tetikleyiciler şunlardır:

• Obezite veya aşırı kilolu olma, özellikle karın bölgesinde yağ birikimi.
• Hareketsiz yaşam tarzı ve düzenli fiziksel aktivite eksikliği.
• Yüksek karbonhidratlı ve şekerli beslenme alışkanlıkları.
• Genetik yatkınlık, ailede diyabet veya insülin direnci öyküsü.
• Yaşlanma, çünkü metabolizma yavaşlar ve kas kütlesi azalabilir.
• Polikistik over sendromu (PKOS) gibi hormonal bozukluklar.
• Uyku apnesi veya yetersiz uyku düzeni.
• Stres ve kortizol seviyelerindeki artış.

İnsülin direnci genellikle erken yetişkinlik döneminde (30-40 yaşlar) başlar, ancak çocukluk çağı obezitesi nedeniyle gençlerde de görülebilir. Erken teşhis, yaşam tarzı değişiklikleriyle durumun ilerlemesini önleyebilir.

İnsülin direnci tanısı için çeşitli testler ve değerler kullanılır. Bunlar doktor kontrolünde yapılmalıdır. İşte yaygın kullanılan değerler ve testler:

• Açlık insülin seviyesi: Normalde 25 µU/mL'nin altında olmalıdır. 25 µU/mL üzeri insülin direnci göstergesi olabilir. İdeal aralık genellikle 2-20 µU/mL'dir, ancak laboratuvarlara göre değişebilir.
• HOMA-IR (Homeostaz Model Değerlendirmesi): Açlık glikozu (mg/dL) ve açlık insülini (µU/mL) değerleri kullanılarak hesaplanır. Formül: (Açlık Glikozu x Açlık İnsülini) / 405. HOMA-IR değeri 2.5'in üzerinde ise insülin direnci olarak kabul edilir. Bazı kaynaklarda bu sınır 2.0 veya 2.7 olabilir.
• Oral glikoz tolerans testi (OGTT): Şeker yükleme testi sırasında insülin ve glikoz seviyeleri ölçülür. İnsülin seviyelerinin aşırı yükselmesi direnci işaret edebilir.
• HbA1c (Glikole hemoglobin): Uzun vadeli kan şekeri kontrolünü gösterir. %5.7-6.4 arası prediyabet, %6.5 ve üzeri diyabet olarak değerlendirilir ve insülin direnciyle ilişkili olabilir.
• Trigliserid seviyeleri: Yüksek trigliserid (150 mg/dL üzeri) ve düşük HDL kolesterol, insülin direnciyle bağlantılı olabilir.

Bu değerler tek başına tanı koymak için yeterli değildir; doktorunuz semptomlar, fizik muayene ve diğer testlerle değerlendirme yapar. Örneğin, bel çevresi erkeklerde 94 cm, kadınlarda 80 cm üzeri riski artırabilir.

Özet ve Öneriler

İnsülin direnci, erken dönemde fark edilirse diyet, egzersiz ve kilo kontrolüyle yönetilebilir. Düzenli check-up yaptırmak ve risk faktörlerini azaltmak önemlidir. Şüphe durumunda bir endokrinoloji uzmanına başvurmanız önerilir. Unutmayın, bu bilgiler genel eğitim amaçlıdır; kişisel tanı ve tedavi için doktorunuza danışın.